TL;DR – szybkie podsumowanie
Ogłoszenie testamentu może rozpocząć bieg terminu przedawnienia roszczenia o zachowek. W przypadku roszczenia kierowanego przeciwko spadkobiercy testamentowemu termin ten co do zasady wynosi pięć lat od dnia ogłoszenia testamentu, a nie od śmierci spadkodawcy czy zakończenia postępowania spadkowego. Brak wiedzy o ogłoszeniu testamentu lub brak osobistego zawiadomienia nie przesuwają automatycznie początku tego terminu. Inaczej może być liczony termin dochodzenia roszczeń wobec osoby, która otrzymała darowiznę albo zapis windykacyjny — wówczas znaczenie może mieć data śmierci spadkodawcy. Dlatego po uzyskaniu informacji o testamencie należy jak najszybciej sprawdzić datę jego ogłoszenia, treść dokumentu i rodzaj przysługującego roszczenia.
Najważniejsze wnioski
- Otwarcie i ogłoszenie testamentu nie jest tym samym co stwierdzenie nabycia spadku i nie przesądza o ważności testamentu.
- Osoba pominięta w testamencie nie traci automatycznie prawa do zachowku, o ile należy do ustawowego kręgu osób uprawnionych i nie zachodzą okoliczności wyłączające to prawo.
- Roszczenie o zachowek przeciwko spadkobiercy testamentowemu co do zasady przedawnia się po pięciu latach od ogłoszenia testamentu.
- Terminu nie należy automatycznie liczyć od śmierci spadkodawcy, dnia poznania treści testamentu ani zakończenia postępowania spadkowego.
- Brak zawiadomienia o ogłoszeniu testamentu nie zatrzymuje ani nie przesuwa automatycznie biegu przedawnienia.
- W przypadku roszczenia wobec osoby, która otrzymała darowiznę albo zapis windykacyjny, pięcioletni termin może być liczony od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy.
- Jeżeli istnieje kilka testamentów, znaczenie może mieć data ogłoszenia tego dokumentu, z którego treścią wiąże się konkretne roszczenie o zachowek.
- Ogłoszenie testamentu nie wpływa na ustawową wysokość zachowku, ale pozwala ustalić sposób rozporządzenia majątkiem i sytuację osób najbliższych.
- Przy obliczaniu zachowku uwzględnia się nie tylko majątek pozostawiony przez zmarłego, lecz także m.in. długi spadkowe, określone darowizny i zapisy windykacyjne.
- Po uzyskaniu informacji o testamencie warto niezwłocznie sprawdzić protokół jego otwarcia i ogłoszenia, zgromadzić informacje o majątku oraz ustalić, przeciwko komu powinno zostać skierowane roszczenie.
Ogłoszenie testamentu może mieć znacznie większe konsekwencje niż samo poznanie ostatniej woli zmarłego. Dla osoby pominiętej w testamencie szczególnie ważne jest to, że od daty jego ogłoszenia może rozpocząć się bieg terminu przedawnienia roszczenia o zachowek. Czekanie na zakończenie sprawy spadkowej albo na prawomocne stwierdzenie nabycia spadku może więc okazać się ryzykowne.
W praktyce warto ustalić nie tylko, co znajduje się w testamencie, lecz również kiedy został on formalnie otwarty i ogłoszony. Ta data może zdecydować o tym, czy dochodzenie zachowku będzie nadal możliwe.
Na czym polega otwarcie i ogłoszenie testamentu?
Po śmierci spadkodawcy testament powinien zostać przedstawiony właściwemu organowi. Osoba, u której znajduje się dokument, ma obowiązek złożyć go w sądzie spadku, chyba że testament został przekazany notariuszowi.
Sąd albo notariusz otwiera i ogłasza testament po uzyskaniu dowodu śmierci spadkodawcy. Z czynności sporządzany jest protokół. Na samym testamencie umieszcza się również informację o dacie jego otwarcia i ogłoszenia.
Ogłoszenie testamentu służy oficjalnemu ujawnieniu jego treści. Nie jest jednak tym samym co stwierdzenie nabycia spadku. W toku późniejszego postępowania sąd może badać między innymi ważność testamentu, kolejność poszczególnych testamentów i to, kto rzeczywiście nabył spadek.
Sprawdź także: Kiedy można podważyć testament?
Czy rodzina musi być obecna przy ogłoszeniu testamentu?
Przepisy nie wymagają obecności wszystkich członków rodziny ani potencjalnych spadkobierców. O terminie otwarcia i ogłoszenia testamentu nie zawiadamia się osób zainteresowanych, chociaż mogą one uczestniczyć w tej czynności.
Po dokonaniu ogłoszenia sąd albo notariusz w miarę możliwości zawiadamia osoby, których dotyczą rozrządzenia zawarte w testamencie. Oznacza to, że pominięcie danej osoby przy zawiadamianiu nie powoduje automatycznie, że testament nie został skutecznie ogłoszony. Ta kwestia ma duże znaczenie właśnie przy zachowku.
Ogłoszenie testamentu a prawo do zachowku
Samo ogłoszenie testamentu nie tworzy prawa do zachowku. Pozwala jednak ustalić, w jaki sposób spadkodawca rozporządził swoim majątkiem i czy osoba należąca do najbliższej rodziny została pominięta albo otrzymała mniej, niż wynosi należny jej zachowek.
Zachowek służy ochronie określonych osób, które dziedziczyłyby po zmarłym na podstawie ustawy. Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego chodzi o zstępnych, małżonka oraz rodziców spadkodawcy, jeżeli w danej sytuacji byliby powołani do spadku z ustawy.
Jeżeli spadkodawca powołał do całości spadku jedną osobę, a swoje dziecko pominął, pominięcie nie oznacza jeszcze utraty prawa do zachowku. Inaczej może być w przypadku skutecznego wydziedziczenia. Wydziedziczenie musi jednak spełniać wymagania przewidziane w Kodeksie cywilnym. Sam brak wskazania dziecka czy małżonka jako spadkobiercy nie wystarcza do pozbawienia zachowku.
Ile czasu jest na zachowek od ogłoszenia testamentu?
To jedna z najważniejszych konsekwencji ogłoszenia testamentu. Zgodnie z art. 1007 § 1 Kodeksu cywilnego roszczenie uprawnionego z tytułu zachowku przedawnia się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu.
Jeżeli testament został ogłoszony 10 września 2026 roku, właśnie ta data jest punktem odniesienia przy ustalaniu terminu przedawnienia roszczenia o zachowek przeciwko spadkobiercy. Nie należy automatycznie liczyć pięciu lat od śmierci spadkodawcy ani od dnia wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
W sprawach spadkowych różnica pomiędzy tymi datami może być znaczna. Zdarza się przecież, że testament zostaje odnaleziony albo przedstawiony sądowi dopiero jakiś czas po śmierci jego autora.
Szukasz adwokata od zachowku?
Skontaktuj się z nami!
Brak wiedzy o ogłoszeniu testamentu a przedawnienie zachowku
Szczególnie ostrożna powinna być osoba, która dowiedziała się o testamencie z opóźnieniem. Sąd Najwyższy wskazywał, że art. 1007 § 1 Kodeksu cywilnego wiąże rozpoczęcie biegu przedawnienia z obiektywnym zdarzeniem, jakim jest ogłoszenie testamentu. Co do zasady nie decyduje zatem chwila, w której osoba uprawniona faktycznie dowiedziała się o testamencie lub poznała jego treść. Sam brak zawiadomienia nie przesuwa automatycznie początku terminu. Może więc dojść do sytuacji, w której część pięcioletniego okresu minie, zanim osoba uprawniona dowie się, że testament został już ogłoszony.
Jeżeli istnieje podejrzenie, że zmarły pozostawił testament i doszło już do czynności spadkowych, warto ustalić datę jego ogłoszenia. Nie należy zakładać, że termin zacznie biec dopiero od otrzymania pisma z sądu.
Ogłoszenie kilku testamentów a zachowek
Spadkodawca może sporządzić więcej niż jeden testament. Przepisy przewidują, że jeżeli złożono kilka testamentów tej samej osoby, otwiera się i ogłasza wszystkie. Na każdym z dokumentów zamieszcza się również wzmiankę o pozostałych testamentach.
Ma to znaczenie także dla przedawnienia zachowku. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że gdy istnieje kilka testamentów, należy brać pod uwagę ogłoszenie tego testamentu, z którego treścią związane jest konkretne roszczenie o zachowek. Nie zawsze będzie więc wystarczające spojrzenie wyłącznie na datę ogłoszenia pierwszego odnalezionego dokumentu.
Przy kilku testamentach konieczna jest analiza ich treści, dat sporządzenia oraz tego, które rozrządzenia mają wpływ na sytuację osoby domagającej się zachowku.
Zachowek od spadkobiercy a zachowek od obdarowanego
Pięć lat od ogłoszenia testamentu nie jest regułą, którą można bez wyjątku zastosować do każdego roszczenia związanego z zachowkiem.
Art. 1007 § 2 Kodeksu cywilnego przewiduje, że roszczenie przeciwko osobie zobowiązanej do uzupełnienia zachowku z powodu otrzymanej darowizny albo zapisu windykacyjnego przedawnia się po pięciu latach od otwarcia spadku. W prawie spadkowym otwarcie spadku następuje w chwili śmierci spadkodawcy.
W konkretnej sprawie trzeba więc ustalić, przeciwko komu kierowane jest roszczenie. Inaczej może być liczony termin wobec spadkobiercy testamentowego, a inaczej wobec osoby, która otrzymała od zmarłego darowiznę podlegającą uwzględnieniu przy zachowku.
To jedna z przyczyn, dla których samo stwierdzenie, że na zachowek zawsze jest pięć lat od ogłoszenia testamentu, może prowadzić do błędnego wniosku.
Ile wynosi zachowek po ogłoszeniu testamentu?
Ogłoszenie testamentu nie wpływa na ustawową wysokość zachowku. Pozwala natomiast ustalić, kto został powołany do spadku i jakie rozrządzenia pozostawił spadkodawca. Co do zasady zachowek odpowiada połowie wartości udziału, który przypadłby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo uprawnionym zstępnym jest osoba małoletnia, zachowek wynosi dwie trzecie wartości udziału ustawowego.
Samo ustalenie udziału nie kończy jednak obliczeń. W sprawach o zachowek znaczenie mają również wartość majątku pozostawionego przez zmarłego, długi spadkowe, niektóre wcześniejsze darowizny, zapisy windykacyjne oraz świadczenia, które uprawniony już otrzymał. Z tego powodu kwota zachowku nie zawsze wynika bezpośrednio z wartości majątku wskazanego w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku.
Czy ogłoszenie testamentu oznacza, że testament jest ważny?
Nie. Otwarcie i ogłoszenie testamentu jest czynnością formalną i nie przesądza jeszcze o tym, że testament będzie podstawą dziedziczenia.
Sąd rozpoznający sprawę spadkową może badać ważność testamentu. Znaczenie może mieć między innymi forma dokumentu, okoliczności jego sporządzenia oraz istnienie innych testamentów. Sam fakt odczytania i sporządzenia protokołu nie rozstrzyga tych kwestii.
Jest to istotne także dla zachowku. Osoba pominięta w testamencie może mieć interes w zbadaniu zarówno samego roszczenia o zachowek, jak i ważności testamentu. Są to jednak odrębne zagadnienia i każde z nich wymaga oceny na podstawie okoliczności konkretnej sprawy.
Szukasz adwokata od spraw spadkowych?
Skontaktuj się z nami!
Co zrobić po ogłoszeniu testamentu?
Po otrzymaniu informacji o ogłoszeniu testamentu warto przede wszystkim ustalić dokładną datę dokonania tej czynności i zapoznać się z treścią dokumentu. Znaczenie ma również to, czy istnieją inne testamenty spadkodawcy.
Jeżeli z treści testamentu wynika, że osoba potencjalnie uprawniona do zachowku została pominięta albo otrzymała jedynie niewielką część majątku, trzeba ustalić jej udział w dziedziczeniu ustawowym. Dopiero na tej podstawie można oceniać wysokość potencjalnego zachowku.
W praktyce równie ważne jest zgromadzenie informacji o majątku spadkodawcy i dokonanych przez niego darowiznach. Wiele sporów o zachowek dotyczy nieruchomości przekazanych dzieciom jeszcze za życia rodzica. Sam majątek pozostawiony w dniu śmierci nie zawsze pokazuje więc pełny obraz sytuacji.
Nie warto również odkładać sprawy wyłącznie dlatego, że nadal trwa postępowanie dotyczące spadku. Termin przedawnienia zachowku ma własne zasady i powinien być sprawdzany niezależnie od etapu pozostałych postępowań.
Ogłoszenie testamentu a zachowek w praktyce
Data ogłoszenia testamentu może mieć zasadnicze znaczenie dla osoby, która zamierza dochodzić zachowku. W przypadku roszczenia przeciwko spadkobiercy testamentowemu to właśnie od ogłoszenia testamentu co do zasady liczony jest pięcioletni termin przedawnienia.
Nie należy przy tym utożsamiać ogłoszenia testamentu z zakończeniem sprawy spadkowej. Nie trzeba również zakładać, że brak osobistego zawiadomienia zatrzyma bieg terminu.
Jeżeli testament został ogłoszony kilka lat wcześniej, w pierwszej kolejności warto sprawdzić datę tej czynności, treść testamentu oraz rodzaj roszczenia, które może przysługiwać. W sprawach o zachowek kilka pozornie podobnych sytuacji może prowadzić do różnych sposobów liczenia terminu.
Czy zachowek liczy się od śmierci czy od ogłoszenia testamentu?
Jeżeli roszczenie o zachowek jest kierowane przeciwko spadkobiercy w związku z dziedziczeniem testamentowym, pięcioletni termin przedawnienia co do zasady biegnie od ogłoszenia testamentu. W przypadku niektórych roszczeń wobec osób, które otrzymały darowiznę albo zapis windykacyjny, termin pięciu lat jest natomiast liczony od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy.
Czy można stracić zachowek, jeśli nie wiedziało się o testamencie?
Roszczenie o zachowek może się przedawnić także wtedy, gdy uprawniony nie wiedział o dokonanym wcześniej ogłoszeniu testamentu. Brak wiedzy nie powoduje automatycznego rozpoczęcia terminu dopiero w dniu poznania treści testamentu. Z tego względu przy późnym uzyskaniu informacji o sprawie spadkowej szczególnie istotne jest sprawdzenie protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu.
Czy notariusz może ogłosić testament?
Tak. Kodeks postępowania cywilnego pozwala na otwarcie i ogłoszenie testamentu zarówno przez sąd, jak i przez notariusza, jeżeli istnieje dowód śmierci spadkodawcy.
Czy pominięcie w testamencie oznacza brak prawa do spadku i zachowku?
Osoba pominięta w testamencie może nie zostać spadkobiercą, ale nie oznacza to automatycznie utraty prawa do zachowku. Jeżeli należy do kręgu osób wskazanych w art. 991 Kodeksu cywilnego i spełnia ustawowe warunki, może przysługiwać jej roszczenie o zapłatę zachowku. Inaczej należy oceniać skuteczne wydziedziczenie, zrzeczenie się dziedziczenia, niegodność dziedziczenia oraz inne okoliczności wpływające na uprawnienie do zachowku.
Szukasz adwokata od spraw spadkowych?
Skontaktuj się z nami!
